O czym jest ten artykuł?
Zaburzenia lękowe i ich rodzaje — skąd pochodzi lęk i jak sobie z nim radzić?
Czym są zaburzenia lękowe? Lęk uogólniony, ataki paniki, fobie, OCD – objawy i leczenie.
Jak psychoterapia psychodynamiczna pomaga zrozumieć źródła lęku?
Lęk jest jednym z najczęstszych powodów, dla których ludzie decydują się na psychoterapię. Towarzyszył człowiekowi od zawsze – ewolucyjnie był niezbędny do przeżycia.
Ale kiedy staje się chroniczny, przesadny i pojawia się bez wyraźnego powodu, zaczyna dominować nad życiem.
Czym właściwie jest lęk?
Lęk to reakcja na zagrożenie – realne lub wyobrażone. Uruchamia w ciele reakcję „walcz lub uciekaj”: szybsze bicie serca, napięcie mięśni, przyspieszony oddech. To normalna, zdrowa reakcja. Problem pojawia się wtedy, gdy alarm włącza się zbyt często, zbyt intensywnie lub bez realnego niebezpieczeństwa.
Z perspektywy psychodynamicznej lęk jest sygnałem, że coś w naszym wewnętrznym świecie domaga się uwagi. Może chronić przed bolesnym doświadczeniem, którego świadomości nie chcemy, np. stratą, odrzuceniem, poczuciem bezsilności (Freud, 1926; Gray, 2005).
Rodzaje zaburzeń lękowych
Lęk uogólniony (GAD)
Chroniczne zamartwianie się, np. o pracę, zdrowie, relacje, przyszłość. Myśli krążą w kółko i nie można ich zatrzymać. Ciało jest stale napięte, sen płytki, koncentracja zaburzona. Osoba z GAD często słyszy: „Nie przesadzaj, nie ma się czym przejmować” — i to właśnie boli najbardziej.
Ataki paniki (zaburzenie paniczne)
Nagłe, intensywne epizody silnego lęku, z przyspieszonym biciem serca, dusznością, zawrotami głowy, poczuciem utraty kontroli lub że „coś się dzieje z sercem”. Ataki paniki są przerażające, choć nie są fizycznie groźne. Często prowadzą do unikania miejsc lub sytuacji, w których epizod mógłby się powtórzyć.
Fobie specyficzne i społeczne
Fobia to intensywny, nieproporcjonalny lęk wobec konkretnego obiektu lub sytuacji, np. pająków, wysokości, latania, ale też – w przypadku fobii społecznej – oceny, ośmieszenia, bycia w centrum uwagi. Fobia społeczna (lęk społeczny) jest jednym z najczęstszych zaburzeń lękowych i może poważnie ograniczać codzienne życie.
OCD – zaburzenie obsesyjno-kompulsywne
Natrętne myśli (obsesje) i przymusowe zachowania (kompulsje), które mają je „zneutralizować”. Osoba z OCD wie, że jej zachowanie jest irracjonalne – ale nie może się powstrzymać. Za OCD często kryje się głęboki lęk przed utratą kontroli, krzywdzeniem innych lub byciem „złym”.
PTSD i lęk pourazowy
Po traumatycznym przeżyciu (wypadek, przemoc, strata) mogą pojawiać się nawracające wspomnienia, koszmary, nadmierna czujność i reakcje lękowe na bodźce przypominające traumę. Psychoterapia psychodynamiczna jest uznaną metodą leczenia PTSD.
Jak psychoterapia pomaga w zaburzeniach lękowych?
Psychoterapia psychodynamiczna nie skupia się wyłącznie na wyciszeniu objawów.
Zadaje ważniejsze pytanie:Czego ten lęk strzeże? Co by się stało, gdyby go nie było? Jakich uczuć, myśli, wspomnień unikamy, gdy „zamieniamy” je w lęk?
Badania Leichsenringa i wsp. (2009) potwierdzają skuteczność psychoterapii psychodynamicznej w zaburzeniach lękowych, porównywalną z terapią poznawczo-behawioralną (CBT), przy dodatkowej korzyści w postaci trwalszych zmian.
Źródła i literatura
Freud, S. (1926). Inhibitions, Symptoms and Anxiety. Standard Edition, vol. XX. Hogarth Press.
Gray, J. A., & McNaughton, N. (2005). The Neuropsychology of Anxiety. Oxford University Press.
Leichsenring, F., Salzer, S., et al. (2009). Short-term psychodynamic psychotherapy for generalized anxiety disorder. American Journal of Psychiatry, 166(8), 875–881.
McWilliams, N. (2011). Psychoanalytic Diagnosis. Guilford Press.
Fonagy, P. et al. (2002). Affect Regulation, Mentalization and the Development of the Self. Other Press.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji psychoterapeutycznej.